De discussie over ultrabewerkt voedsel is de laatste jaren sterk toegenomen. Vaak wordt het bestempeld als “slecht”, terwijl anderen juist benadrukken dat vooral de totale energie-inname en voedingskwaliteit bepalen of iemand aankomt of afvalt. Maar wat gebeurt er wanneer mensen gecontroleerd een ultrabewerkt versus een minimaal bewerkt dieet volgen, terwijl beide diëten voldoen aan dezelfde voedingsrichtlijnen?
Twee recente gecontroleerde voedingsstudies geven hier meer inzicht in. In een 8 weken durend onderzoek met 55 volwassenen werd een ultrabewerkt dieet vergeleken met een minimaal bewerkt dieet, waarbij beide groepen aten volgens nationale voedingsrichtlijnen. Ondanks die gelijke uitgangspunten bleek het minimaal bewerkte dieet te leiden tot meer gewichtsverlies dan het ultrabewerkte dieet (ongeveer 2% versus 1% lichaamsgewicht). Daarnaast verloren deelnemers op het minimaal bewerkte dieet meer vetmassa en aten ze gemiddeld minder calorieën per dag, zonder dat dit bewust werd gestuurd.
Een belangrijke verklaring hiervoor lijkt verzadiging te zijn. Onbewerkte of minimaal bewerkte voedingsmiddelen bevatten vaak meer vezels, meer volume en vragen meer kauw- en verteringstijd. Daardoor voelen mensen zich sneller en langer verzadigd, wat leidt tot een lagere spontane energie-inname. Ultrabewerkte producten zijn juist makkelijker te eten, energierijker en minder verzadigend, waardoor het eenvoudiger wordt om ongemerkt meer calorieën te consumeren.
Een tweede gecontroleerde studie laat een vergelijkbaar patroon zien. Wanneer deelnemers ad libitum (naar eigen behoefte) konden eten, bleek dat zij op een ultrabewerkt dieet gemiddeld meer calorieën consumeerden en daardoor ook meer gewicht aankwamen. Op een onbewerkt dieet gebeurde het tegenovergestelde, zelfs wanneer macronutriënten en aangeboden voeding grotendeels vergelijkbaar waren.
Wat deze onderzoeken vooral laten zien, is dat het verschil niet zozeer zit in “magisch slechte” ingrediënten, maar in eetgedrag, verzadiging en energie-inname. Ultrabewerkt voedsel maakt het makkelijker om te veel te eten zonder dat je dat direct merkt, terwijl onbewerkte voeding juist helpt om spontaan minder te eten.
Wat betekent dit voor de praktijk?
Ultrabewerkt voedsel hoeft niet volledig vermeden te worden binnen een gezond voedingspatroon. Het kan prima passen, zolang de totale energie-inname en voedingsbalans kloppen. Tegelijkertijd lijkt een voedingspatroon dat grotendeels bestaat uit onbewerkte of minimaal bewerkte producten voordelen te hebben voor gewichtsbeheersing, juist omdat het helpt om automatisch minder calorieën binnen te krijgen.
Conclusie
Ultrabewerkt voedsel is niet per definitie “ongezond” in elke context, maar het maakt het wel makkelijker om in een calorie-overschot te belanden. Onbewerkte voeding werkt vaak juist in je voordeel doordat het beter verzadigt en de spontane calorie-inname verlaagt.
De belangrijkste factor blijft nog steeds de totale energie-inname, maar de mate van bewerking van voeding kan die inname sterk beïnvloeden zonder dat je het direct doorhebt.
Referenties (APA 7e editie)
Hall, K. D., Ayuketah, A., Brychta, R., Cai, H., Cassimatis, T., Chen, K. Y., Chung, S. T., Costa, E., Courville, A., Darcey, V., Fletcher, L. A., Forde, C. G., Gharib, A. M., Guo, J., Howard, R., Joseph, P. V., McGehee, S., Ouwerkerk, R., Raisinger, K., Rozga, I., Stagliano, M., Walter, M., Walter, P. J., Yang, S., & Zhou, M. (2019). Ultra-processed diets cause excess calorie intake and weight gain: An inpatient randomized controlled trial of ad libitum food intake. Cell Metabolism, 30(1), 67–77.e3. https://doi.org/10.1016/j.cmet.2019.05.008
Lane, M. M., Gamage, E., Du, S., Ashtree, D. N., McGuinness, A. J., Gauci, S., Baker, P., Lawrence, M., & Rebholz, C. M. (2025). Ultra-processed or minimally processed diets following healthy dietary guidelines on weight and cardiometabolic health: A randomized crossover trial. Nature Medicine, 31, 3297–3308. https://doi.org/10.1038/s41591-025-03842-0